Waarom zichtbaar worden zoveel moed vraagt

Stel dat jij iets vreselijks mee hebt gemaakt in een oorlog. Je hebt in een kamp gezeten bijvoorbeeld. Je bent opgesloten simpel en alleen door het feit van je nationaliteit.

Zou jij na de oorlog in het land van je vijand op een podium durven klimmen? Zou jij er zelfs een cabaretvoorstelling van kunnen maken? Zou jij in die voorstelling jouw pijnlijke trauma’s aan de orde durven stellen? Heb hij het lef om je publiek ter verantwoording te roepen?

Dit vraagt een haast bovenmenselijke moed, maar dit is wel wat de Australische comédienne Hannah Gadsby doet in haar voorstelling ‘Nanette’. De voorstelling is nu te zien op Netflix en als je het nog niet gezien heb kan ik je dat heel erg aanraden. Dit is het beste wat ik ooit op (internet) tv gezien heb. Geen nood als je geen Netflix hebt: je kunt je aanmelden voor een gratis abonnement en daarna weer afmelden.

In een ideale wereld zou het voor iedereen mogelijk moeten zijn om vrijheid en vertrouwen en verbinding te genieten. Maar de wereld is niet ideaal. We leven in een systeem waarin het gevaarlijk is om als vrouw in een ‘mannelijk’ lijf te wonen, omdat mensen je daarom kunnen haten.

In deze wereld is het zelfs mogelijk dat mensen geweld tegen je gebruiken, of gewoon toekijken als iemand anders dat doet. Hanna vertelt dat ze in elkaar is geslagen terwijl niemand haar hielp. Ze vertelt ook dat ze daarna niet naar de politie of naar het ziekenhuis is gegaan. Ze heeft de haat geïnternaliseerd. Ze dacht dat ze het niet waard was. Zelfhaat is bovenop de dreiging uit de omgeving gekomen.

Het heeft mij altijd gefascineerd hoe macht werkt. Als je grote groepen wilt onderdrukken, dan heb je meer nodig dan wapens. Hoe kan het anders dat Mao zo’n enorm grote bevolking onder de duim krijgt? Hoe is het mogelijk dat zo’n klein land als Engeland tijdenlang hele werelddelen heeft gekoloniseerd? Het aantal wapens is nooit genoeg om al die bevolkingen te kunnen bedreigen, zoals na WO2 ook is gebleken. Er moet nog iets meer spelen. Daarom ben ik internationale geschiedenis en vrouwenstudies gaan studeren.

Ik vond het antwoord op de vraag hoe macht werkt toen ik uitwisselingsstudent was in Parijs en daar een boek las van Michel Foucault. Hij zegt dat onderdrukking plaatsvindt door taal: het discours. Hij legt uit dat dingen uit zichzelf geen betekenis hebben, maar betekenis krijgen in relatie tot iets anders. Een Afrikaan is geen Europeaan. Een man is geen vrouw en een vrouw is geen man. Door te kijken naar het tegenovergestelde weet je wat je voor je hebt.

Deze betekenisgeving is altijd ongelijk, en daar beginnen macht en onderdrukking. Foucault onderzoekt minutieus hoe zieken en gevangenen betekenis krijgen in een nieuw discours tijdens het ontstaan van ziekenhuizen en gevangenissen. Zieken en gevangenen kunnen hun eigen verhaal niet meer vertellen. Zo kunnen ze apart worden gezet door de maatschappij.

Mannelijkheid en vrouwelijkheid krijgen betekenis in tegenstelling tot elkaar. Een man is wat een vrouw niet is. En ook hier is ongelijkheid: een man is beter dan een vrouw. Een vrouw is geen man en ze is ondergeschikt aan de man. Dit is vastgelegd in religieuze teksten en de wet, maar de ongeschreven regels zijn zo mogelijk nog sterker.

Het is daarom dat Hannah zoveel spanning en zelfs agressie oproept. Als vrouw in een mannelijk lichaam vervagen de grenzen in het discours. De betekenis van mannelijkheid verliest macht en we weten niet meer waar we aan toe zijn. Mensen die onzeker zijn raken daardoor van streek. Die hebben duidelijkheid nodig. Alles wat die duidelijkheid ondergraaft moet weg.

Hannah gaat ook zichzelf aanvallen, door zichzelf naar beneden te halen in comedy. Zelfhaat en zelfcensuur zijn veel effectiever dan wapens of andere openlijke machtsuitoefening. Onderdrukking werkt pas goed als het dominante discours gekoppeld raakt aan de individuele identiteit.

Om deze reden is het voor veel vrouwelijke ondernemers zo vreselijk moeilijk om zichtbaar – en hoorbaar – te worden. Ten eerste voelen vrouwen feilloos aan dat ze daarmee een grens oversteken. Door te gaan schrijven en spreken eisen we een gelijkwaardige plaats op. We vervagen de grenzen in het discours. Vrouwen vrezen de vergelding die zal volgen (ironische genoeg vaak ook door andere vrouwen).

Erger dan de dreiging van buitenaf is de zelfcensuur. Elke vrouwelijke ondernemer die zich de vraag ‘wie ben ik om….’ stelt, bevestigt onbewust haar ondergeschikte betekenis in het discours. Rationeel weten we misschien dat we het waard zijn om ons te laten zien, om geld te verdienen in ons bedrijf, maar eeuwenlange onderdrukking poets je niet zomaar weg.

Zichtbaar worden is daarmee zoveel meer dan een marketingtruc. Het vraagt moed: de moed om de dreiging van buiten te weerstaan, en de moed om diep in jezelf te graven naar jouw betekenis en de wereld te vertellen dat je aan niemand ondergeschikt bent. Je bent misschien anders, maar zeker niet minder.

Dus vrouwen (en mannen): vertel je verhaal! Laat je zien en laat je horen. Want alleen als we onze verhalen delen, kunnen we het discours veranderen. Pas dan kunnen we de wereld laten zien dat vrouwen gelijkwaardig zijn aan mannen. Dat we het waard zijn om geld te verdienen en dat we ook in campers kunnen rondreizen, of huizen kopen, als we dat willen. De wereld zit te springen om positieve rolmodellen. We wachten op jou.

Helaas weet ik uit eigen ervaring hoe moeilijk het is om je verhaal te delen, maar ik weet sinds mijn reis gelukkig ook hoe je de held wordt in je eigen verhaal. Daarom begin ik na de zomervakantie een programma om ondernemers te helpen om moedig, zichtbaar en rijk te zijn. Op 11 september kun je al komen proeven tijdens een workshop over de Reis van de Held. Ik zie de ironie van de datum ja 😉 De locatie heet de Roos. Ook dat kan geen toeval zijn.

Zet je de datum vast in je agenda? We beginnen om 13 uur en als je wilt kun je vanaf 18 uur mee om samen te eten. Binnenkort krijg je meer informatie.

Voor nu wens ik je vast een fijne zomervakantie!

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *